Tin tức
Vua Khải Định: Khám Phá Cuộc Đời và Tuyệt Tác Lăng Tẩm Ứng Lăng tại Huế
Th5
Khi nhắc đến cố đô Huế, bên cạnh những công trình kiến trúc cung đình uy nghi, chúng ta không thể không nhắc đến những lăng tẩm mang đậm dấu ấn riêng của các vị vua triều Nguyễn. Trong số đó, Lăng Khải Định, hay còn gọi là Ứng Lăng, nổi bật như một tuyệt tác kiến trúc có một không hai, phản ánh rõ nét tính cách và tầm nhìn của vị vua cuối cùng xây dựng lăng tẩm – vua Khải Định (1916-1925). Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá sâu hơn về cuộc đời, triều đại của vua Khải Định và vẻ đẹp lộng lẫy, đầy tranh cãi của Ứng Lăng, một di sản văn hóa độc đáo giữa lòng Huế.
Vua Khải Định: Chân Dung Vị Hoàng Đế Đầy Tranh Cãi
Vua Khải Định (tên húy Nguyễn Phúc Bửu Đảo, sau đổi là Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy) là vị vua thứ 12 của triều Nguyễn, trị vì từ năm 1916 đến năm 1925. Ông lên ngôi trong bối cảnh đất nước đang chịu sự đô hộ của thực dân Pháp, một giai đoạn lịch sử đầy biến động và khó khăn cho triều đình cũng như toàn thể dân tộc Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của vua Khải Định gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng, cũng như những đánh giá trái chiều từ hậu thế.
Ông được biết đến với lối sống xa hoa, phong cách ăn mặc cầu kỳ, và đặc biệt là việc dành nhiều tâm huyết, tiền bạc để xây dựng Lăng Khải Định. Mặc dù bị một số nhà sử học phê phán về việc hợp tác với Pháp và gánh nặng tài chính mà việc xây lăng gây ra cho dân chúng, không thể phủ nhận rằng vua Khải Định là một người có óc thẩm mỹ tinh tế, yêu nghệ thuật và mong muốn để lại một công trình kiến trúc trường tồn, mang đậm dấu ấn cá nhân. Lăng tẩm của ông, dù được hoàn thành sau khi ông qua đời dưới thời Bảo Đại, chính là minh chứng sống động nhất cho khát vọng đó.
Ứng Lăng (Lăng Khải Định): Tuyệt Tác Kiến Trúc Đông – Tây Giao Hòa
Lăng Khải Định tọa lạc trên triền núi Châu Chữ (còn gọi là Châu Chữ Sơn), thuộc phường Thủy Bằng, quận Thuận Hóa, thành phố Huế, cách trung tâm thành phố khoảng 10km. Vị trí này được chọn lựa kỹ lưỡng theo nguyên tắc phong thủy, tạo nên một thế “tiền án, hậu chẩm”, với ngọn núi Kim Phụng phía trước và núi Châu Chữ làm hậu chẩm. Ứng Lăng không chỉ là nơi an nghỉ của vua Khải Định mà còn là một bảo tàng nghệ thuật kiến trúc độc đáo, hòa quyện giữa nét cổ điển của Á Đông và sự tinh xảo của kiến trúc Pháp.
Sự Khởi Đầu và Quá Trình Xây Dựng Gian Nan
Việc xây dựng Ứng Lăng bắt đầu từ năm 1920 và kéo dài trong suốt 11 năm, mãi đến năm 1931 mới hoàn thành, dưới sự giám sát của vua Bảo Đại, con trai vua Khải Định. Để có kinh phí xây dựng, vua Khải Định đã cho tăng thuế điền 30%, một quyết định gây nhiều tranh cãi và áp lực lên đời sống nhân dân lúc bấy giờ. Tuy nhiên, chính sự đầu tư mạnh mẽ này đã tạo nên một công trình kỳ vĩ, với hàng ngàn nghệ nhân và thợ thủ công tài hoa tham gia.
Kiến Trúc Độc Đáo và Vật Liệu Sang Trọng
Khác với các lăng tẩm truyền thống của triều Nguyễn vốn chuộng sự hài hòa với thiên nhiên và đường nét mộc mạc, Lăng Khải Định lại mang một vẻ đẹp đồ sộ, hoành tráng và cực kỳ chi tiết. Điểm đặc biệt nhất chính là sự kết hợp mạnh mẽ của kiến trúc Gothic, Roman, Phật giáo và Hindu giáo với các họa tiết truyền thống Việt Nam. Vật liệu xây dựng cũng rất phong phú, từ gạch ngói truyền thống đến xi măng, sắt thép nhập từ Pháp, và đặc biệt là hàng vạn mảnh sành sứ, thủy tinh màu được khảm trang trí khắp nơi.
Hệ Thống Công Trình Chính của Ứng Lăng
1. Cổng Tam Quan và Nghi Môn
Bước qua cổng Tam Quan, bạn sẽ được chào đón bởi một không gian rộng lớn với các bậc thang hùng vĩ. Nghi Môn dẫn vào lăng được xây dựng bằng vật liệu bê tông, thể hiện sự chắc chắn và hiện đại. Hai bên là hàng tượng đá của các quan lại, lính gác, voi và ngựa, tái hiện một cách sinh động đội cận vệ danh dự của vua Khải Định. Những pho tượng này được chạm khắc tinh xảo, thể hiện sự giao thoa văn hóa rõ rệt trong phong cách tạo hình.
2. Sân Bái Đính và Nhà Bia
Sau Nghi Môn là Sân Bái Đính, nơi diễn ra các nghi lễ cúng tế. Trung tâm sân là Nhà Bia (Stele Pavilion) với một tấm bia đá khổng lồ ghi lại những lời ngợi ca công đức của vua Khải Định do vua Bảo Đại viết. Nhà Bia được xây dựng theo kiến trúc hình bát giác, mái cong, trang trí công phu bằng các họa tiết rồng phượng, mây trời. Đây là một trong những điểm nhấn đầu tiên thể hiện sự xa hoa, lộng lẫy của Ứng Lăng.
3. Điện Khải Thành và Cung Thiên Định
Điện Khải Thành là công trình trung tâm và cũng là điểm ấn tượng nhất của Lăng Khải Định. Bên trong điện là không gian lộng lẫy đến choáng ngợp, với toàn bộ trần, tường và cột đều được khảm sành sứ và thủy tinh màu. Những bức tranh bích họa “Cửu Long Ẩn Vân” trên trần điện do họa sĩ Phan Văn Tánh thực hiện là một kiệt tác nghệ thuật. Đặc biệt, chính giữa điện là pho tượng vua Khải Định bằng đồng dát vàng, đặt trên ngai vàng nguy nga, bên dưới là mộ phần của vua.
Phía sau Điện Khải Thành là Cung Thiên Định, nơi thờ cúng và an vị bài vị của vua Khải Định. Cung này cũng được trang hoàng lộng lẫy không kém, với những bộ bàn ghế cổ, vật dụng sinh hoạt của vua được bài trí tinh tế, mang đến cảm giác như đang bước vào không gian sống của một vị hoàng đế xưa.
Nghệ Thuật Khảm Sành Sứ và Thủy Tinh Màu
Nghệ thuật khảm sành sứ và thủy tinh màu chính là “linh hồn” làm nên sự độc đáo của Ứng Lăng. Hàng triệu mảnh sành, gốm sứ và thủy tinh với đủ màu sắc, hình dáng đã được cắt gọt tỉ mỉ, ghép lại thành những bức tranh sống động, những hoa văn tinh xảo, phủ kín từ tường, cột, trần cho đến các vật dụng trang trí. Các họa tiết thường là tứ linh (long, lân, quy, phụng), hoa lá, chim muông, cảnh vật thiên nhiên, mang đậm ý nghĩa văn hóa và phong thủy.
Sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống Việt Nam với các kỹ thuật và vật liệu mới đã tạo nên một phong cách “lạ” nhưng vô cùng cuốn hút. Khi ánh sáng chiếu vào, những mảnh khảm lấp lánh như hàng ngàn viên ngọc quý, tạo nên một không gian huyền ảo, đầy mê hoặc.
Giá Trị Lịch Sử và Văn Hóa của Lăng Khải Định
Dù từng gây ra nhiều tranh cãi về chi phí và phong cách, Lăng Khải Định ngày nay đã trở thành một di sản văn hóa quý giá của Việt Nam và của nhân loại, được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới trong quần thể di tích Cố đô Huế. Ứng Lăng không chỉ là một công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là một cuốn sử đá, ghi lại một giai đoạn lịch sử đầy biến động của triều Nguyễn và sự giao thoa mạnh mẽ giữa văn hóa Đông – Tây.
Đối với những người yêu thích lịch sử và kiến trúc, việc khám phá Lăng Khải Định là một trải nghiệm không thể bỏ qua khi đến Huế. Bạn sẽ được chiêm ngưỡng tận mắt sự tài hoa của các nghệ nhân xưa, cảm nhận được sự tỉ mỉ, công phu trong từng chi tiết và hiểu thêm về cuộc đời cũng như tầm nhìn nghệ thuật của vua Khải Định.
Thăm Quan Lăng Khải Định: Những Điều Cần Biết (Cập nhật 2026)
Để có một chuyến thăm quan Lăng Khải Định trọn vẹn nhất trong năm 2026, bạn nên lưu ý một số điều sau:
- Thời gian lý tưởng: Buổi sáng sớm hoặc chiều mát là thời điểm tốt nhất để tránh nắng nóng và đông đúc.
- Trang phục: Nên chọn trang phục lịch sự, kín đáo do đây là nơi linh thiêng. Đồng thời, đi giày thoải mái vì bạn sẽ phải leo khá nhiều bậc thang.
- Vé tham quan: Giá vé vào cửa thường được niêm yết rõ ràng tại cổng. Hiện tại năm 2026, giá vé dành cho người lớn là khoảng 150.000 VNĐ cho khách Việt Nam và 220.000 VNĐ cho khách quốc tế (mức giá này có thể thay đổi, nên kiểm tra lại khi đến).
- Phương tiện di chuyển: Bạn có thể đi taxi, xe máy hoặc xe buýt từ trung tâm thành phố Huế đến lăng.
- Thuê hướng dẫn viên: Nếu muốn hiểu sâu hơn về lịch sử và kiến trúc của lăng, bạn nên thuê một hướng dẫn viên địa phương.
Những Lầm Tưởng Phổ Biến về Vua Khải Định và Ứng Lăng
Có lẽ do những tranh cãi lịch sử và sự khác biệt trong phong cách, vua Khải Định và Ứng Lăng thường là chủ đề của nhiều lầm tưởng. Một số người cho rằng ông là vị vua “Tây hóa” hoàn toàn hoặc lăng tẩm của ông chỉ thuần túy là sự khoe khoang. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan, vua Khải Định đã sống và cai trị trong một thời kỳ lịch sử đặc biệt, nơi sự giao thoa văn hóa là điều khó tránh khỏi. Ứng Lăng, dù mang đậm dấu ấn phương Tây, vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của nghệ thuật chạm khắc, khảm sành sứ truyền thống Việt Nam, chỉ là được thể hiện theo một cách thức mới mẻ và độc đáo hơn.
Công trình này không chỉ là biểu tượng của sự xa hoa mà còn là một bảo tàng sống động về nghệ thuật trang trí Việt Nam đầu thế kỷ 20, nơi các kỹ thuật truyền thống được đẩy lên một tầm cao mới. Việc hiểu rõ bối cảnh lịch sử và ý đồ nghệ thuật sẽ giúp chúng ta có cái nhìn công bằng và sâu sắc hơn về vị vua này và di sản mà ông để lại.
Kết Luận
Vua Khải Định và Lăng Khải Định (Ứng Lăng) là một phần không thể thiếu trong bức tranh lịch sử và văn hóa của cố đô Huế. Dù có những ý kiến trái chiều, không thể phủ nhận rằng Ứng Lăng là một kiệt tác kiến trúc, một minh chứng cho sự sáng tạo không ngừng của con người và sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Đến thăm Lăng Khải Định là đến với một không gian lịch sử đầy mê hoặc, nơi bạn có thể khám phá những bí ẩn, chiêm ngưỡng vẻ đẹp lộng lẫy và suy ngẫm về một vị hoàng đế tài hoa nhưng cũng đầy phức tạp. Hãy lên kế hoạch cho chuyến đi của bạn để tự mình trải nghiệm và khám phá di sản vô giá này!